Jarenlang hebben wetenschappers zich verbaasd over de oorsprong van het King’s Trough-complex (KTC), een enorm netwerk van loopgraven en bassins dat zich 500 kilometer over de Atlantische zeebodem uitstrekt, waardoor het de bijnaam ‘de Grand Canyon van de Atlantische Oceaan’ kreeg. Een nieuwe studie, geleid door onderzoekers van het GEOMAR Helmholtz Center for Ocean Research in Duitsland, onthult eindelijk de kolossale krachten achter de vorming ervan.
De puzzel van een onderzeese kloof
De KTC is niet zomaar een willekeurig geologisch kenmerk. De enorme omvang ervan vereiste uitleg: was dit eenvoudigweg het gevolg van het uit elkaar strekken van de oceaanbodem? Het antwoord blijkt veel genuanceerder. De onderzoekers ontdekten dat de creatie van de KTC een unieke combinatie inhield van verzwakking door diepe aardwarmte en enorme druk van een inmiddels verdwenen plaatgrens.
Hitte, druk en een dwalende breuklijn
De belangrijkste bevinding van het onderzoek is dat de KTC tussen 37 en 24 miljoen jaar geleden ontstond toen een tijdelijke plaatgrens een bestaande mantelpluim kruiste – een opwelling van abnormaal heet gesteente vanuit de diepte van de aarde. Deze pluim heeft de zeebodem effectief ‘verzacht’, waardoor de plaatgrens deze gemakkelijker kan breken.
Waarom dit ertoe doet: Plaatgrenzen zijn de plekken waar continenten verschuiven en aardbevingen plaatsvinden. Maar dit was geen typische zeebodemspreidingszone zoals de Mid-Atlantische Rug. In plaats daarvan was het een kortstondige gebeurtenis waarbij de grens zich uitstrekte en de korst scheurde voordat hij verder ging. De hitte van de pluim leidde het pad van de grens en bepaalde waar de KTC vorm zou krijgen.
De kloof in kaart brengen en de rotsen dateren
Om tot deze conclusies te komen, gebruikte het team sonar met hoge resolutie om de KTC in detail in kaart te brengen. Ze verzamelden ook monsters van vulkanisch gesteente en onthulden hun leeftijd en chemische oorsprong. Dit bevestigde dat de breukzone op deze plek gedurende een beperkte tijd actief was voordat de plaatgrens zuidwaarts verschoof naar de moderne regio van de Azoren, waardoor de formatie van de KTC werd beëindigd.
Een levende analoog op de Azoren?
Opmerkelijk is dat de onderzoekers geloven dat de mantelpluim die verantwoordelijk is voor de KTC een vroege uitloper was van de Azoren-pluim, die nog steeds actief is. De Terceira Rift in de Azoren-regio vertoont soortgelijke geulachtige structuren, wat erop wijst dat het een moderne analoog van de KTC kan zijn.
Dit is belangrijk omdat: het wetenschappers een zeldzame kans biedt om te observeren hoe deze enorme onderwatercanyons in realtime ontstaan, en hoe ze worden beïnvloed door zowel tektonische krachten als hitte van diep in de aarde.
“Grote onderzeese canyon-achtige troggen zijn nog steeds slecht begrepen kenmerken op de oceaanbodem”, schrijven de onderzoekers, waarmee ze de noodzaak van verder onderzoek van deze complexe geologische formaties benadrukken.
Het verhaal van de KTC is een bewijs van de dynamische, vaak verborgen processen die de zeebodem van onze planeet vormgeven. Door hightech kaarten te combineren met geochemische analyses ontrafelen wetenschappers eindelijk de mysteries achter dit onderwaterwonder.
