Een in Colombia ontdekte 5000 jaar oude bacterie verandert het inzicht in de oorsprong van syfilis, wat erop wijst dat de ziekte mensen al lang vóór de opkomst van de landbouw besmette. De vondst daagt veronderstellingen uit over wanneer en hoe veelvoorkomende ziekten ontstonden, wat vragen oproept over oude ziektereservoirs en de evolutie van pathogenen.
Oud DNA onthult onverwachte vroege infectie
Onderzoekers die een 5500 jaar oud menselijk bot analyseerden, ontdekten het genoom van Treponema pallidum – de bacterie die verantwoordelijk is voor syfilis, bejel en yaws – in een monster uit de savanne van Bogotá. Dit is verrassend omdat het individu geen tekenen van infectie vertoonde, wat erop wijst dat de bacterie mogelijk bij mensen heeft bestaan zonder onmiddellijk waarneembare symptomen te veroorzaken.
De ontdekking verandert onze tijdlijn fundamenteel. Vroeger werd aangenomen dat de meeste infectieziekten zich pas snel verspreidden na de komst van de gevestigde landbouw, toen dichtere bevolkingsgroepen voor gemakkelijkere transmissieroutes zorgden. Deze oude soort dateert echter millennia ouder dan de intensieve landbouw, wat betekent dat vroege menselijke jager-verzamelaarsgroepen al aan deze ziekteverwekkers waren blootgesteld.
Een gediversifieerde geschiedenis van Treponema
Het oude genoom komt met geen enkele bekende moderne soort overeen. Dit impliceert dat de Treponema -familie duizenden jaren geleden al aan het diversifiëren was in Amerika. Cruciaal is dat de oude soort genetische eigenschappen lijkt te hebben behouden die moderne soorten schadelijk maken, wat betekent dat vroege infecties waarschijnlijk ernstig waren.
Deze bevinding onderstreept een langdurige co-evolutie tussen Treponema en menselijke populaties. Wetenschappers geloven nu dat deze bacteriën mogelijk al veel langer mensen over de hele wereld infecteren dan eerder werd gedacht. De ontdekking zou ook licht kunnen werpen op ‘ontbrekende’ ziekteverwekkers zoals Treponema carateum, die de huidziekte pinta veroorzaakt, maar nooit genetisch geverifieerd is.
Implicaties voor onderzoek naar pathogenen
Begrijpen hoe deze oude ziekteverwekkers zijn geëvolueerd, is essentieel voor de bestrijding van moderne ziekten. Door de genetische eigenaardigheden te identificeren die Treponema in staat stellen nieuwe gastheren te infecteren en de virulentie ervan te vergroten, kunnen onderzoekers nieuwe strategieën ontsluiten om toekomstige uitbraken te voorkomen.
“Onze resultaten kunnen ons veel vertellen over de evolutionaire geschiedenis van [deze bacterie] op de lange termijn, doordat ze een al lang bestaand verband met menselijke populaties onthullen”, zegt Davide Bozzi van de Universiteit van Lausanne.
De studie roept verdere vragen op: waren er uitgestorven stammen van Treponema die in het verleden verschillende ziekten veroorzaakten? Welke aanvullende oude genomen kunnen onthullen over de volledige reikwijdte van de geschiedenis van deze ziekteverwekker? Deze onderzoeken zullen van cruciaal belang zijn om te begrijpen hoe ziekteverwekkers evolueren, zich aanpassen en een bedreiging blijven vormen voor de menselijke gezondheid.
De ontdekking van deze eeuwenoude Treponema -stam is een cruciaal moment in de ziektegeschiedenis en dwingt tot een herevaluatie van lang gekoesterde veronderstellingen over de oorsprong van infectieziekten en de dynamiek van de interacties tussen mens en ziekteverwekker.
