Chimpansees tussen de twee en vijf jaar vertonen het grootste risicogedrag en voeren veel roekelozere manoeuvres uit dan oudere individuen. Onderzoekers die in Oeganda wilde chimpansees bestudeerden, hebben ontdekt dat deze jonge primaten drie keer meer kans hebben om gevaarlijke sprongen en vallen uit takken te wagen dan volwassenen. Dit gedrag neemt gestaag af na de leeftijd van vijf jaar, met een daling van ongeveer 3% per jaar.
Waarom peuterchimpansees risico’s nemen
De studie, gepubliceerd in iScience op 7 januari, onthult een cruciaal verband tussen leeftijd en durf bij chimpansees. Hoewel menselijke tieners statistisch gezien gevoeliger zijn voor ernstige verwondingen, suggereren de onderzoekers dat menselijke peuters vergelijkbaar roekeloos gedrag zouden vertonen als ze niet voortdurend toezicht zouden houden op ouders en verzorgers. Bioloog Lauren Sarringhaus legt uit: ‘Als mensen hun toezicht zouden terugschroeven, zouden onze kinderen veel waaghalser zijn.’
Deze vergelijking benadrukt een fundamenteel verschil tussen de opvoedingsstijlen van mensen en chimpansees. Chimpanseemoeders voeden hun nakomelingen grotendeels alleen op, met minimale hulp van vaders, uitgebreide familie of de bredere sociale groep. Chimpansees klampen zich de eerste vijf jaar van hun leven aan hun moeder vast, maar op de leeftijd van twee beginnen ze zelfstandig op verkenning te gaan. In tegenstelling tot mensen kunnen moeders niet fysiek ingrijpen bij risicovolle schommelingen in het bladerdak.
De rol van alloparenting in de menselijke ontwikkeling
Menselijke samenlevingen zijn daarentegen sterk afhankelijk van alloparents – verzorgers die verder gaan dan de directe ouders. Van leraren tot coaches, moderne mensenkinderen brengen veel tijd door in begeleide omgevingen. Sommige ontwikkelingsdeskundigen bekritiseren nu de opkomst van ‘helikopterouderschap’, waarbij kinderen minder speeltijd zonder toezicht hebben dan voorgaande generaties.
Dit onderzoek suggereert dat zorgpatronen een fundamentele invloed hebben op het nemen van risico’s. Psycholoog Lou Haux, die niet betrokken was bij het onderzoek, merkt op: “Het is een heel opwindende onderzoeksrichting… hoe zorgverlening het nemen van risico’s beïnvloedt.”
Gegevens en observaties
Het onderzoek omvatte het observeren van meer dan 100 chimpansees in de leeftijd van 2 tot 65 jaar bij het Ngogo Chimpanzee Project in Oeganda. Onderzoekers kwantificeerden risicovol gedrag door bij te houden hoe vaak chimpansees het contact met takken verloren. Uit de gegevens bleek dat adolescente chimpansees (leeftijd 10-14 jaar) twee keer zoveel kans hadden als volwassenen om gevaarlijke manoeuvres uit te voeren.
Ongeveer een derde van de chimpansees vertoont tekenen van eerdere botbreuken, maar kleinere, lichtere chimpansees (en menselijke peuters) hebben minder kans op ernstige verwondingen door vallen, waardoor de vroege kinderjaren een ideale tijd zijn voor onderzoek.
Bredere implicaties
Sarringhaus benadrukt dat het doel van dit onderzoek niet is om ouderschapsadvies te geven. In plaats daarvan biedt de studie een breder perspectief op de manier waarop menselijke opvoedingspraktijken evolueerden. Haux concludeert: “We proberen een zeer veilige ruimte rond onze kinderen te creëren… Hoe is dit allemaal geëvolueerd?”
Dit onderzoek onderstreept hoe sociale structuren en zorgmethoden het nemen van risico’s bij verschillende soorten beïnvloeden. Door chimpansees te bestuderen krijgen wetenschappers inzicht in de evolutionaire druk die mogelijk de drijvende kracht is geweest achter de menselijke opvoedingsstijlen en in de wisselwerking tussen veiligheid en exploratie.
