NASA’s SPHEREx-missie (Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionization, and Ices Explorer) heeft met succes zijn eerste infraroodkaart voor de hele hemel voltooid, waarbij de kosmos in 102 verschillende golflengten van licht is vastgelegd gedurende een periode van zes maanden van mei tot december 2025. Deze prestatie levert een ongekende dataset op voor het begrijpen van het vroege universum, de galactische evolutie en de bouwstenen van het leven.
Onthulling van het onzichtbare universum
Het door SPHEREx waargenomen infraroodspectrum is onzichtbaar voor het menselijk oog, maar bevat cruciale informatie over de samenstelling en geschiedenis van het universum. In tegenstelling tot traditionele telescopen die zich richten op zichtbaar licht, detecteert SPHEREx hittesignaturen en subtiele chemische vingerafdrukken aan de hemel. Hierdoor kunnen wetenschappers fenomenen bestuderen die verborgen zijn voor andere instrumenten, zoals dichte stervormingsgebieden die aan het zicht worden onttrokken door stof, en zwakke signalen van de vroegste momenten na de oerknal.
Waarom het ertoe doet: De eerste momenten van het universum waren chaotisch. Een snelle uitdijing in het eerste biljoenste van een biljoenste van een seconde na de oerknal heeft de vorming van sterrenstelsels bepaald. De gegevens van SPHEREx zullen onderzoekers helpen deze eeuwenoude invloeden op de 3D-verdeling van sterrenstelsels die we vandaag de dag zien, te traceren.
De kosmos op schaal in kaart brengen
SPHEREx draait 14,5 keer per dag rond de aarde en scant daarbij systematisch de hemel van pool tot pool. Elke dag maakt de telescoop ongeveer 3.600 beelden, waarmee in zes maanden tijd een compleet 360 graden-mozaïek ontstaat. De missie is ontworpen voor meerdere full-sky scans tijdens de twee jaar durende primaire fase, waarbij elke volgende scan de gevoeligheid van de metingen verfijnt.
Belangrijkste kenmerken:
– Kleurgegevens met hoge resolutie: De 102 golflengten bieden gedetailleerde spectrale informatie over kosmische objecten.
– Breed gezichtsveld: In tegenstelling tot instrumenten zoals de James Webb-ruimtetelescoop bestrijkt SPHEREx grote delen van de hemel in één keer.
– Herhaald scannen: Meerdere scans verbeteren de gegevensnauwkeurigheid en brengen vage, voorheen niet-gedetecteerde kenmerken aan het licht.
Implicaties voor astrofysica
De observaties van SPHEREx zullen helpen bij verschillende belangrijke onderzoeksgebieden:
- Early Universe Studies: Het volgen van de nawerkingen van de initiële expansie om te begrijpen hoe sterrenstelsels gevormd zijn.
- Galactische evolutie: Het in kaart brengen van de veranderingen in sterrenstelsels gedurende de 13,8 miljard jaar durende geschiedenis van het universum.
- Astrobiologie: Identificatie van de verdeling van organische moleculen en andere essentiële verbindingen voor het leven in de Melkweg.
“We hebben feitelijk 102 nieuwe kaarten van de hele hemel, elk met een andere golflengte en met unieke informatie over de objecten die hij ziet”, zegt Dr. Shawn Domagal-Goldman, directeur van de Astrophysics Division van NASA.
Volgens Dr. Beth Fabinsky, SPHEREx-projectmanager bij het Jet Propulsion Laboratory van NASA, geven het brede gezichtsveld en het veelkleurige detectiesysteem van de telescoop hem een uniek voordeel: “SPHEREx is de bidsprinkhaangarnaal van telescopen – hij legt elke zes maanden de hele hemel vast in 102 kleuren.”
Conclusie: SPHEREx markeert een transformatieve stap in de astrofysica. Door ongekende kleurgegevens te combineren met een breed gezichtsveld, ontsluit de missie nieuwe mogelijkheden voor het bestuderen van het verleden, het heden en de toekomst van het universum, waardoor wetenschappers een schat aan gegevens voor de komende decennia krijgen.
