Nowe badanie pokazuje, że optymistyczny stan umysłu może wzmocnić odpowiedź immunologiczną organizmu na szczepionki, potencjalnie otwierając nowy sposób na poprawę ogólnych interwencji zdrowotnych. Badanie, opublikowane 19 stycznia w czasopiśmie Nature Medicine, pokazuje związek pomiędzy zwiększoną aktywnością mózgu układu nagrody i wyższym poziomem produkcji przeciwciał po szczepieniu. Sugeruje to, że efekt placebo, często uważany za czysto psychologiczny, może mieć wymierne skutki fizjologiczne.
Rola mózgu w odporności
Naukowcy od wielu lat obserwują związek pomiędzy zdrowiem psychicznym i fizycznym. Stres osłabia układ odpornościowy, ale pozytywne emocje mogą go wzmocnić. Badanie to dostarcza pierwszego bezpośredniego dowodu na ludziach, że aktywacja pewnych obwodów mózgowych – mianowicie sieci nagrody odpowiedzialnej za motywację i oczekiwanie – może wzmocnić reakcję ochronną organizmu na szczepionki.
Zespół badawczy z Uniwersytetu w Tel Awiwie przeszkolił ochotników w zakresie regulowania aktywności mózgu za pomocą neurofeedbacku – techniki, która pozwala uczestnikom widzieć i kontrolować własne wzorce neuronowe. Ci, którym udało się zwiększyć aktywność brzusznego obszaru nakrywkowego (VTA), kluczowego obszaru układu nagrody, po otrzymaniu szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, wytworzyli znacznie więcej przeciwciał.
Korzystanie z efektu placebo
Co doprowadziło do tego wzrostu odporności? Badanie wykazało, że uczestnicy najskuteczniej aktywowali VTA, gdy podczas treningu neurofeedbacku skupiali się na pozytywnych oczekiwaniach. Potwierdza to pogląd, że efekt placebo — lepsze samopoczucie po prostu dlatego, że w to wierzysz* — nie występuje tylko „w twojej głowie”, ale ma namacalny wpływ na procesy biologiczne.
„Placebo to mechanizm samopomocy i faktycznie go tutaj używamy” – wyjaśnia neurobiolog Talma Hendler. „To sugeruje, że możemy wykorzystać mózg, aby pomóc organizmowi w walce z chorobami”.
Co to oznacza dla szczepień
Wyniki nie dowodzą jeszcze, że pozytywne myślenie może zastąpić lub znacząco ulepszyć istniejące protokoły szczepień. Otwierają jednak nowy kierunek badań. Potrzebne są większe, bardziej ukierunkowane badania, aby określić, czy VTA można celowo aktywować za pomocą neurofeedbacku lub innych technik w celu niezawodnego zwiększenia skuteczności szczepionki.
Pierwotny projekt badania miał ograniczenia. Dwie grupy kontrolne nie wykazały znaczących różnic, być może dlatego, że samo neurofeedback jest wzmacniające i obie grupy treningowe aktywowały VTA w pewnym stopniu. Przyszłe badania powinny dokładniej wyizolować aktywację VTA.
Badanie to ma jednak ważne implikacje. Jeśli zostanie to potwierdzone, może zasadniczo zmienić nasze podejście do szczepień, odchodząc od interwencji czysto biologicznych na rzecz wykorzystania siły umysłu. Zdolność mózgu do wpływania na układ odpornościowy jest obecnie udowodnionym czynnikiem, a dalsze badania mogą ujawnić nowe strategie ochrony zdrowia publicznego.
