Należąca do NASA sonda kosmiczna Juno zarejestrowała największą erupcję wulkanu, jaką kiedykolwiek zaobserwowano w naszym Układzie Słonecznym, na księżycu Jowisza Io. Wydarzenie, które miało miejsce 27 grudnia 2024 r., wyzwoliło oszałamiającą moc 140–260 terawatów energii — znacznie przekraczającą jakąkolwiek poprzednią erupcję zarejestrowaną na Io, w tym 80-terawatową eksplozję wulkanu Surt w 2001 r. Dla porównania, liczba ta przewyższa nawet erupcję góry St. Helens w 1980 r., która wyzwoliła 52 terawaty.
Zsynchronizowany kataklizm
Charakterystyczną cechą tej erupcji była jej synchroniczność. Kilka wulkanów na Io wybuchło jednocześnie, zwiększając swoją jasność ponad tysiąckrotnie w stosunku do normalnej intensywności. To wskazuje na nieznaną wcześniej sieć połączonych ze sobą zbiorników magmy pod powierzchnią Księżyca. Skala wydarzenia obejmowała obszar 65 000 kilometrów kwadratowych (40 400 mil kwadratowych), co wskazuje na pojedynczą masywną erupcję rozciągającą się na setki kilometrów podpowierzchniowej magmy.
Siły pływowe i wściekłość wulkaniczna Io
Ekstremalny wulkanizm Io jest napędzany ogromnymi siłami grawitacyjnymi Jowisza, które zaginają i ściskają wnętrze Księżyca. To ciągłe naprężenie pływowe generuje wystarczającą ilość ciepła, aby utrzymać stopiony płaszcz, zasilając około 400 aktywnych wulkanów na powierzchni. Niedawna erupcja dostarcza nowych dowodów na to, że wnętrze Io może przypominać „gąbkę magmową” z ogromnymi, połączonymi porami stopionej skały.
Nieoczekiwana rola „Juno”
Odkrycia dokonano za pomocą instrumentu JIRAM (Jovian InfraRed Auroral Mapper) znajdującego się na pokładzie Juno, pierwotnie opracowanego do badania atmosfery i zorzy Jowisza. Jednakże możliwości JIRAM w zakresie podczerwieni okazały się nieocenione w wykrywaniu gorących punktów wulkanicznych na Io podczas jednego z bliskich przelotów Juno w pobliżu satelity – 74 400 kilometrów (46 200 mil) od satelity.
Badania przyszłości
Rozszerzona misja Juno skupia się teraz na bliskich spotkaniach z księżycami galileuszowymi Jowisza. Celem kolejnych przelotów obok Io będzie mapowanie nowych wypływów lawy i osadów popiołu powstałych w wyniku tej historycznej erupcji, dostarczając więcej informacji na temat gwałtownej aktywności geologicznej Księżyca.
To wydarzenie uwydatnia ekstremalne warunki na Io i ujawnia złożony związek pomiędzy siłami pływowymi, sieciami magmy podpowierzchniowej i aktywnością wulkaniczną w układzie Jowisza.
