Dur brzuszny, choroba nękająca ludzkość od tysiącleci, przeżywa niebezpieczny wzrost ze względu na szybko rozwijającą się oporność na antybiotyki. Chociaż w krajach rozwiniętych ten starożytny patogen jest w dużej mierze kontrolowany, pozostaje głównym zagrożeniem dla zdrowia publicznego w wielu częściach świata. Ostatnie badania potwierdzają, że występowanie szczepów lekoopornych nie tylko wzrasta, ale także aktywnie wypiera podatne bakterie, pozostawiając mniej możliwości leczenia.
Rozprzestrzenianie się niezwykle odpornego duru brzusznego (XDR).
Bakteria Salmonella enterica serovar Typhi (S. Typhi), wywołująca dur brzuszny, stała się oporna na wiele antybiotyków. Badanie przeprowadzone w 2022 r., w którym przeanalizowano prawie 3500 szczepów z Nepalu, Bangladeszu, Pakistanu i Indii, wykazało gwałtowny wzrost XDR Typhi. Szczepy te są oporne na powszechnie stosowane antybiotyki pierwszego rzutu, takie jak ampicylina, chloramfenikol i trimetoprim/sulfametoksazol, a obecnie wykazują oporność na nowe leki, takie jak fluorochinolony i cefalosporyny trzeciej generacji.
Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ antybiotyki są obecnie jedyną skuteczną metodą leczenia tyfusu. W miarę rozprzestrzeniania się oporności standardowe leczenie staje się bezużyteczne, zwiększając ryzyko poważnej choroby i śmierci. Nieleczony tyfus może być śmiertelny w 20% przypadków, przy czym w samym 2024 r. zgłoszono ponad 13 milionów przypadków.
Globalna dystrybucja i pilna sprawa
Rozprzestrzenianie się XDR Typhi przyspiesza. Chociaż Azja Południowa pozostaje głównym punktem zapalnym, odpowiadającym za 70% przypadków na świecie, bakterię wykryto w Azji Południowo-Wschodniej, Afryce Wschodniej i Południowej, a także w takich krajach jak Wielka Brytania, USA i Kanada.
Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali szczepy XDR w Pakistanie w 2016 r., a do 2019 r. stały się one tam dominującym genotypem. Tempo tej ewolucji jest alarmujące, jak zauważa Jason Andrews, badacz z Uniwersytetu Stanforda:
„Szybkość pojawiania się i rozprzestrzeniania wysoce opornych szczepów S. Typhi w ostatnich latach budzi prawdziwy niepokój i podkreśla pilną potrzebę zwiększenia środków zapobiegawczych, zwłaszcza w krajach najbardziej zagrożonych”.
Ostatnia linia obrony zostaje zniszczona
Obecnie azytromycyna pozostaje jedynym skutecznym doustnym antybiotykiem przeciw tyfusowi. Pojawiają się jednak mutacje nadające oporność na ten lek, co grozi wyeliminowaniem wszystkich opcji leczenia doustnego.
Historycznie rzecz biorąc, stosowano środki przeciwdrobnoustrojowe trzeciej generacji, takie jak chinolony i cefalosporyny, ale od początku XXI wieku w regionach takich jak Bangladesz, Indie i Nepal rozprzestrzeniła się oporność na te leki.
Zapobieganie: jedyne realne rozwiązanie
Najbardziej obiecującą metodą zapobiegania przyszłym epidemiom są szczepienia. Skoniugowane szczepionki przeciw durowi brzusznemu (TCV) zostały wstępnie zakwalifikowane przez Światową Organizację Zdrowia, a niektóre kraje, zwłaszcza Pakistan, wdrożyły już rutynowe programy szczepień. Badanie przeprowadzone w Indiach w 2021 r. pokazuje, że szczepienie dzieci na obszarach miejskich może zapobiec nawet 36% przypadków duru brzusznego i zgonów.
Niezbędne jest zwiększenie dostępu do szczepionek na całym świecie. Jeśli nie podejmie się kontroli, rozprzestrzenianie się XDR Typhi może wywołać powszechny kryzys zdrowotny podobny do szybkiego rozprzestrzeniania się odmian choroby obserwowanego podczas pandemii Covid-19.
Istota problemu
Oporność na antybiotyki jest jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, przewyższającą nawet HIV/AIDS i malarię. Pojawienie się nieuleczalnych szczepów duru brzusznego podkreśla pilną potrzebę zwiększonych inwestycji w dystrybucję szczepionek i badania nad nowymi antybiotykami. Czas na ograniczenie tego zagrożenia ucieka, a zdecydowane działania mają kluczowe znaczenie, aby zapobiec możliwej do uniknięcia globalnej katastrofie zdrowotnej.
