Er is een revolutie aan de gang op het gebied van de oncologie, en de krachtigste ingrediënten bevinden zich momenteel in streng beveiligde kluizen, ziekenhuiskelders en zelfs oude voorraden kernafval.
Terwijl de medische gemeenschap zich richt op de zogenaamde radioligandtherapie – een methode waarbij radioactieve atomen worden gebruikt om kankercellen met chirurgische precisie aan te vallen – is er een mondiale race begonnen. Het doel? Het oogsten van zeldzame isotopen uit ‘legacy’ nucleair materiaal om tegemoet te komen aan een torenhoge vraag waaraan de huidige productiemethoden eenvoudigweg niet kunnen voldoen.
De opkomst van gerichte precisie
Radiotherapie is decennialang een bot instrument geweest, dat vaak naast tumoren ook gezond weefsel beschadigt. De nieuwe grens, de radioligandtherapie, verandert het spel door een radioactief atoom aan een “ligand” te binden – een molecuul dat is ontworpen om kankercellen op te sporen en zich er specifiek aan te binden.
Het succes van deze aanpak is al duidelijk:
– Novartis heeft enorm veel succes geboekt met medicijnen als Lutathera en Pluvicto, die zich richten op maag- en prostaatkanker.
– Deze medicijnen genereerden alleen al in 2025 een omzet van $2,8 miljard voor Novartis.
– Analisten voorspellen dat de mondiale markt voor radiofarmaceutica in 2032 van de huidige staat naar $39 miljard zal stijgen**.
Er is echter een addertje onder het gras. De meest effectieve behandelingen maken gebruik van alfadeeltjes : zware, energierijke emissies die werken als ‘moleculaire granaten’, waarbij cellen met zeer weinig treffers worden gedood. Hoewel ze zeer effectief zijn, zijn alfa-emitterende isotopen ongelooflijk zeldzaam en moeilijk te produceren.
De zoektocht naar ‘het duurste materiaal ter wereld’
De meest gewilde isotoop voor therapie van de volgende generatie is Actinium-225. Het is chemisch vergelijkbaar met het momenteel gebruikte Lutetium-177, waardoor het gemakkelijk te integreren is in bestaande medicijnontwerpen. Vanwege zijn kracht en zeldzaamheid wordt het vaak omschreven als het duurste materiaal ter wereld.
Momenteel bedraagt de mondiale productie minder dan 0,1 milligram per jaar. Om honderdduizenden patiënten te kunnen behandelen moet de productie duizendvoudig toenemen. Om dit te bereiken volgen onderzoekers drie verschillende ‘mijnbouw’-routes:
- Herwinning van medisch afval: Het IAEA leidt de inspanningen om radium uit oude medische apparaten en ziekenhuiskelders terug te winnen, dat vervolgens in cyclotrons kan worden verwerkt.
- Erfenissen uit de Koude Oorlog: Bedrijven als TerraPower Isotopes oogsten Thorium-229 uit uranium-233-voorraden – overblijfselen van nucleaire projecten uit het midden van de eeuw – om een constante aanvoer van Actinium-225 te creëren.
- The Belgian Connection: PanTera maakt gebruik van een enorme voorraad radium-226 uit de Democratische Republiek Congo (oorspronkelijk gebruikt in het Manhattan Project) om tegen 2029 grootschalige productiefaciliteiten te bouwen.
Het afval “melken”: nieuwe grenzen op het gebied van lood en astatine
Hoewel Actinium-225 een koploper is, heeft het nadelen: de halfwaardetijd van tien dagen betekent dat de straling lange tijd in het lichaam blijft, en de “terugslag” van het verval ervan kan ervoor zorgen dat het atoom zich losmaakt van zijn doelmolecuul, waardoor mogelijk gezonde cellen worden getroffen.
Dit heeft ertoe geleid dat onderzoekers nog meer gespecialiseerde isotopen hebben onderzocht:
Lead-212: het korte-burst-alternatief
Onderzoekers van het UK National Nuclear Laboratory (UKNNL) werken aan een zeer creatieve oplossing. Ze gebruiken een proces met de bijnaam ‘een koe melken’, verwijzend naar een gespecialiseerde glazen kolom (de ‘koe’) die kernafval verwerkt. Door thorium-228 te raffineren uit oud uraniumafval, kunnen ze Lood-212 produceren.
* Het voordeel: Lood-212 heeft een veel kortere halfwaardetijd (10 uur), wat betekent dat de straling snel verdwijnt na de behandeling, waardoor bijwerkingen op de lange termijn worden verminderd.
Astatine-211: de hersentumorspecialist
Omdat Astatine eerder een halogeen dan een metaal is, kan het op een andere manier aan medicijnen worden gebonden, waardoor het mogelijk de bloed-hersenbarrière kan passeren. Dit zou deuren kunnen openen voor de behandeling van hersentumoren die anders moeilijk te bereiken zijn. Bedrijven als Nusano ontwikkelen hoogenergetische versnellers om deze isotoop massaal te produceren, met als doel alle andere mondiale faciliteiten samen te overtreffen.
De weg vooruit
De overgang van laboratoriumnieuwsgierigheid naar geneeskunde op industriële schaal is een gok met grote inzet, waarbij miljarden dollars aan farmaceutische investeringen betrokken zijn. De industrie kijkt naar 2030 als een cruciaal jaar, waarin veel van deze nieuwe verbindingen naar verwachting goedkeuring van de regelgevende instanties zullen krijgen.
“We hebben de mensen, de vaardigheden en de uitrusting om dit te doen”, zegt Howard Greenwood van UKNNL. Voor wetenschappers op dit gebied is de motivatie meer dan alleen maar winst; het is het potentieel om gevaarlijk kernafval om te zetten in een precisie-instrument dat levens redt.
Conclusie: De toekomst van de kankerbehandeling kan afhangen van ons vermogen om nucleaire verplichtingen om te zetten in medische middelen. Terwijl bedrijven zich haasten om isotopen te raffineren uit afval en oude materialen die geschikt zijn voor wapens, zal het komende decennium bepalen of we deze ‘nucleaire goudkoorts’ kunnen omzetten in een duurzame, levensreddende realiteit.
