Kamelen worden al lang de schepen van de woestijn genoemd. Die titel gaat ervan uit dat de woestijn een plek is waar je schip doorheen kan navigeren. Maar in delen van Afrika is de hitte veranderd. Het is niet langer alleen maar warm. Het is vijandig. Zelfs de meest geharde dieren op aarde bezwijken onder het gewicht van de stijgende temperaturen.
Neem de Afar-regio in het noordoosten van Ethiopië. Het is een van de droogste en heetste plekken op aarde. Nomaden besturen hier kameelkaravanen en vervoeren zout over het brandende zand. Voor Ali Umer, die in Semera 500 kamelen beheert, is de verandering persoonlijk en pijnlijk.
“Ik zie mijn kamelen lijden”, zei hij tegen de BBC.
Hij ziet blaren op hun voeten. Hij ziet ogen stromen. Het hete zand verbrandt hun huid en verwijdert hun haar. Maar de fysieke pijn is nog maar het begin. Vorige maand verloor hij acht kalveren door de hitte. Acht. Dat is geen statistiek; dat is een gezin.
“Zelfs de wind, die vroeger voor verkoeling zorgde, brengt nu warmte met zich mee.”
De lucht waait niet meer. Het drukt naar beneden.
Umer verbeeldt zich geen dingen. Wetenschappers, dierenartsen en welzijnswerkers zien allemaal hetzelfde patroon: stress, uitdroging, vermoeidheid, ziekte. De kamelen voelen zich niet alleen ongemakkelijk; ze sterven.
Hoe klimaatverandering kamelen tot slachtoffers maakt
Waarom sterven kamelen nu terwijl ze millennia lang hebben overleefd? Het antwoord ligt in de snelheid en intensiteit van de huidige hittegolven.
Kamelen zijn gemaakt voor warmte. Ze verdragen temperaturen tot ongeveer 40 ° C (104 ° F) door hun lichaamstemperatuur te laten fluctueren. Dit voorkomt zweten. Hun dikke vacht blokkeert de zonnestraling. Hun urine is geconcentreerd; hun uitwerpselen zijn droog. Ze besparen elke druppel water. Het is een masterclass in overleven.
Maar de planeet dringt voorbij die comfortzone.
In Noord-Afrika en de Hoorn van Afrika, waar 80% van de dromedariskamelen ter wereld zich bevindt, zijn de regels veranderd. Droogte en extreme hitte hebben veel boeren gedwongen om over te stappen op kamelen, omdat het vee de omstandigheden niet aankan. Nu kunnen zelfs de kamelen de hitte niet aan.
Dr. Mohammed Bengoumi van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN merkt op dat de zomertemperaturen in de Sahara vaak boven de 50°C uitkomen. Dat gaat de biologische tolerantie te boven.
“In veel delen van de Sahara vergroten zomertemperaturen… het risico op ernstige hittestress,” zei Bengoumi.
De warmte blijft niet alleen op de huid zitten. Het komt binnen. Professor Abdelmadjid Chehma, die kamelen bestudeert in Algerije, ontdekte dat langdurige hitte boven de 41°C tot 45°C cellen rechtstreeks aanvalt.
Het immuunsysteem stort in. Witte bloedcellen zijn beschadigd. Ze kunnen zichzelf niet repareren. Ze vernietigen zichzelf.
Het metabolisme vertraagt om de interne warmte te verminderen. Het dier stopt met eten. Het wordt lethargisch. De vermoeidheid slaat toe. De melkproductie daalt. De reproductie mislukt.
Het is een langzame, systemische afsluiting.
Welke regio’s worden het meest getroffen door droogte en kameelsterfte?
De crisis is niet uniform, maar wel wijdverspreid.
Somalië kent enkele van de scherpste dalingen. Uit een in juni gepubliceerd onderzoek blijkt dat door droogte veroorzaakte sterfte een wijdverbreide crisis is. Bijna 46% van de huishoudens die kamelen bezitten, meldde verliezen. In Sool bedroeg het sterftecijfer 73%. Dat is catastrofaal.
Ethiopië weerspiegelt deze trend. Een onderzoek uit 2025, gebaseerd op de percepties van herders in Zuid-Ethiopië, bevestigde dat klimaatvariabiliteit de gezondheid, productiviteit en reproductieve prestaties van kuddes vernietigt.
Kenia voelt de spanning ook. In de provincie Marsabit, grenzend aan Ethiopië, meldt dierenarts Hassan Nuya Guyo een stijging van 15% in het aantal sterfgevallen in de afgelopen twee jaar.
“Hyperthermie leidt tot meerdere infecties”, legde hij uit. De hitte verzwakt de dieren, waarna een infectie het werk beëindigt.
Algerije vertoont duidelijke seizoenspieken. Hittegolven in de zomer veroorzaken een aanzienlijke stijging van het aantal sterfgevallen. Uit tijdreeksanalyse blijkt dat het patroon onmiskenbaar is en steeds sneller gaat.
“De ongekende intensiteit van de huidige hittegolven… maakt van dit historisch veerkrachtige dier een klimaatslachtoffer.”
Waarom dierenartsen een piek in ziekte en sterfte zien
Het is niet alleen de hitte. Het is de hitte plus al het andere dat kapot gaat.
Droogte doodt de vegetatie. Minder gras betekent minder voedsel. Minder water betekent minder hydratatie. Wanneer je de basis wegneemt, faalt het lichaam.
Maar er is nog een laag. Ontoereikende veterinaire diensten. Slecht dierenbeheer. Deze factoren veroorzaken de hitte niet, maar maken de hitte dodelijk.
Deskundigen wijzen erop dat de droogte van 2021-2022 voornamelijk werd veroorzaakt door hoge temperaturen. Extreme hitte verdampt water uit de bodem en planten, waardoor het milieu verder uitdroogt. Het creëert een feedbacklus van droogte.
De waterprijzen zijn in sommige delen van Somalië met 2.000% gestegen. Wie kan betalen? De herders bloeden tegelijkertijd geld en dieren.
De Hoorn van Afrika was al aan het herstellen van de ergste droogte in de geschiedenis (2020-2023). Nu komt er een nieuwe ronde van barre omstandigheden aan. Goede doelen als Oxfam waarschuwen dat het herstel broos is en wordt verstoord door de huidige hitte.
Waar gaat dit probleem naartoe voor de Afrikaanse veestapel?
De Wereld Meteorologische Organisatie volgt dit op de voet. Noord-Afrika registreerde de snelste opwarming van alle subregio’s: 0,43°C per decennium tussen 1991 en 1991.
Landen in de regio rapporteerden temperaturen boven de 50°C in 2024. Dat is geen voorspelling. Het is de huidige realiteit.
Hittegolven nemen toe met een duidelijke opwaartse trend. Ze worden de norm, en niet de uitzondering.
Voor herders als Ali Umer ziet de toekomst er somber uit. Hij is bang dat een uitbraak zijn volwassen kamelen op elk moment kan treffen. De jongeren zijn al weg. De volwassenen zijn de volgende.
Prof Chehma ziet hetzelfde eindspel. Herders verlaten de noordelijke streken voorgoed. Ze kunnen daar de veehouderij niet langer volhouden. De hitte heeft het land onbewoonbaar gemaakt voor deze vorm van leven.
Kamelen zouden de laatste verdedigingslinie tegen de woestijn zijn. Ze moesten de droogtes overleven.
Maar de woestijn is veranderd. De hitte is te intens. De cellen breken. De melk droogt op. De kalveren overleven het niet.
We zien hoe een klimaatslachtoffer tevoorschijn komt uit een dier dat ooit als onaantastbaar werd beschouwd. Wat gebeurt er als het schip zinkt?
