Kijk omhoog. Niet in de lucht boven jouw buurt, maar in een tijd lang vóór de menselijke geschiedenis. NASA heeft gisteren een nieuw beeld van de Hubble-ruimtetelescoop vrijgegeven. Het lijkt op een rood, wit en blauw vuurwerk dat op 4 juli is gestoken. Het is. Het werd zeker uitgebracht voor de 250ste verjaardag van de VS. Maar het is niet alleen maar propaganda. Het toont NGC 6426, een van de eeuwenoude, stoffige ballenbakken van sterren die rondhangen in de buitenste halo van ons Melkwegstelsel.
De eeuwenoude klomp
Bolvormige sterrenhopen zijn raar. Het zijn dicht opeengepakte, bolvormige knopen van sterren die bij elkaar worden gehouden door hun eigen zwaartekracht. Onze Melkweg heeft er ongeveer 150. Beschouw ze als fossielen, geschreven in licht.
De sterren in een van deze klonten ontstaan meestal uit dezelfde gaswolkinstorting. Dezelfde geboortewolk, dezelfde leeftijd. NGC 64 6? Ongeveer 13 miljard jaar.
Het heelal zelf is 13,7 miljard.
Dat maakt dit cluster bijna net zo oud als alles. Ancient volstaat niet. Het is een kijkje in de dageraad.
Kleur en temperatuur
Je ziet rood. Je ziet blauw. Wat betekent het? Het is natuurkunde. Fundamentele, brute natuurkunde. De kleuren in de Hubble-opname zijn afkomstig van het filteren van licht in specifieke golflengten. Standaard verwerkingsmateriaal.
Blauw licht = korte golflengte = heet.
Rood licht = lange golflengte, gemengd met nabij-infrarood = koeler.
Simpele regel: als het blauw is in de afbeelding, is het gloeiend heet. Als het rood is, is het relatief kil.
Sterren met kleine metalen
Hier is de kicker. Deze sterren hebben een ‘lage metalliciteit’. In de astronomie betekent metaal alles wat zwaarder is dan waterstof en helium. IJzer, zuurstof, goud – allemaal ‘metalen’ hier.
NGC 6425 is slecht op die zware elementen. Het zijn meestal alleen H en He. Dat klinkt saai, misschien zelfs goedkoop. Dat is het niet. Het past bij het jonge universum. Toen de kosmos nog nieuw was, voordat er zware elementen bestonden, was materie eenvoudig. Zuiver.
Dit cluster herinnert zich die tijd.
Maar het wordt interessanter. Astronomen zagen twee verschillende groepen sterren in de mix. Chemisch anders.
Waarom?
Een tweede generatie werd geboren nadat de eerste gewelddadig stierf.
De eerste massieve sterren ontploften als supernovae. Boom. Ze verspreidden de nieuw gesmede zware elementen in het gas. Die verrijkte soep stortte vervolgens in en maakte meer sterren.
Explosies voeden nieuwe sterren. De dood vormt de grondstof voor toekomstige planeten, en uiteindelijk voor ons. Zonder dat rommelige stellaire geweld zouden er geen rotsen en geen leven zijn. Gewoon gas.
Nog steeds sterk
Hubble maakte dit voor een groter project. Een overzicht van deze oude halo’s. Wetenschappers willen de leeftijden vaststellen, ja, maar eigenlijk willen ze begrijpen hoe de Melkweg groeide. Hoe het zich ontwikkelde.
Dertig jaar in een baan om de aarde. Hubble is een oude hond, maar leert nog steeds nieuwe trucjes. Het veranderde de manier waarop we het universum zien. Nu nemen andere instrumenten het stokje over. De James Webb-ruimtetelescoop vergroot het zicht. De Nancy Grace Roman Space Telescope komt later deze zomer en wordt eind juli gelanceerd, klaar om dieper te graven.
De gegevens blijven stromen. De sterren blijven daar. Wachten tot de volgende lens ze vindt.
